Archeologiczne badania na Rynku Wielkim. Tu mogła być kiedyś studnia

Prace finansowane przez samorząd są efektem współpracy między miastem a Komitetem Społecznym im. Bogumiły Sawy, którego członkiem honorowym jest Rafał Zwolak, prezydent Zamościa.

– Badania te mają duże znaczenie dla historii i tożsamości kulturowej naszego miasta. Dlatego zdecydowaliśmy się je sfinansować – mówi Anna Gruszka, dyrektor Wydziału Budownictwa, Urbanistyki i Ochrony Zabytków Urzędu Miasta Zamość.

Władze miasta liczą, że archeolog, któremu powierzono zadanie, natrafi na relikty historycznej studni. – Na podstawie znanych nam obrazów wiemy, że studnia była. Ale przedstawiano ją w różnych proporcjach. Mamy więc pewne wyobrażenie, ale badania zbliżą nas do poznania szczegółów – wyjaśnia dyrektor Gruszka.

We wtorek wcześnie rano pracownicy Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej przygotowali teren pod przyszłe badania. Artur Witkowski przyglądał się, jak demontowano kostkę, a później koparka usuwała to, co znajdowało się pod nawierzchnią. Zapowiedział, że z zadaniem chciałby uporać się nawet przed terminem zawartym w umowie.

– Po pierwsze to jest Rynek Wielki, po drugie jeden lub dwa deszcze i będziemy mieć tutaj jezioro. Poza tym niedługo zimowe ogródki się zlikwidują i zaczną powstawać letnie. Muszą mieć miejsce – mówi archeolog. Dodaje, że jest bardzo ciekaw tego, co odkryje.

Lubelski Wojewódzki Konserwator Zabytków zgodę na przeprowadzenie rozpoczętych we wtorek badań wydał już pod koniec zeszłego roku. Pierwotnie prace planowano przeprowadzić wcześniej, ale nie pozwoliła na to długa zima.

Te badania są istotne w kontekście ewentualnego zrekonstruowania studni lub też uczytelnienia jej rysunku w powierzchni Rynku Wielkiego w sąsiedztwie kamienicy Pod Świętym Kazimierzem. Na tym, by studnię odtworzono bardzo zależało zmarłej w 2020 roku Bogumile Sawie, osobie wyjątkowo zasłużonej dla Zamościa, miasta, któremu poświęciła całe swoje zawodowe życie.

Przypomnijmy, że Bogumiła Sawa, z wykształcenia historyczka , a z zamiłowania regionalistka i przewodniczka ufundowała m.in. studium architektoniczno-przestrzenne „Studnia na Rynku Wielkim. Ofiarowała własne pieniądze na budowę pomnika Jana Zamoyskiego i na pozyskiwanie archiwaliów, dotyczących Zamościa, m.in. z Krakowa, Warszawy, Lublina, Radomia oraz Wiednia, Moskwy, Sankt Petersburga i Berlina. Latami gromadziła też unikatowy zbiór dokumentów archiwalnych, które nieodpłatnie udostępniała konserwatorom zabytków. Była ponadto autorką dokumentacji fotograficznej miasta od lat 60. XX w. po czasy współczesne.

Tuż przed śmiercią w 2020 roku w testamencie wszystkie swoje dobra przeniosła na cele ochrony i promocji dziedzictwa kulturowego Zamościa. W sposób szczególny zależało jej właśnie na rekonstrukcji barokowej studni na Rynku Wielkim. Spadkobiercami spełnienia tego marzenia uczyniła włodarzy i mieszkańców miasta.

Przypomnijmy, że w maju 2025 roku na ścianie kamienicy przy Rynku Wielkim 5a, której attyki udało się przed laty odtworzyć dzięki wsparciu Bogumiły Sawy, zawisła ufundowana przez Miasto Zamość pamiątkowa tablica poświęcona regionalistce.