Reklama

Zamojszczyzna na starych pocztówkach i zdjęciach

"Dwadzieścia kilometrów pod Moskwą". Listy niemieckiego żołnierza do dziewczyny w III Rzeszy

To ciekawa korespondencja. Są to listy jakie słał z frontu wschodniego w 1941 i 1942 roku niemiecki żołnierz piechoty: Willi Brudermayer do swojej ukochanej: Margareth Westermann z Petershagen (Weser). Jeden z nich został wysłany 6 listopada 1941 roku. Trzymam go w ręku. Papier jest pożółkły, delikatny, ale jeszcze się jakoś trzyma. Antykwariat od którego list nabyłem przygotował opis tego dokumentu. Żołnierz omawia w liście Operację Tajfun – niemiecką ofensywę na Moskwę, która ruszyła 2 października 1941 roku. Jego batalion brał w niej bezpośredni udział.

"Bić się do ostatniej kropli krwi i zwyciężyć". Porytowe Wzgórze. Tam drzewa nadal szumią o bohaterskich partyzantach

„Słońce już wzeszło, na naszych stanowiskach panowała taka cisza, że słychać było brzęczenie komarów i much. Poranek wstał pogodny, wiatru nie było, a słońce z samego rana zaczęło prażyć las i piaszczyste Wzgórze Porytowe. W okolicznych wioskach słychać było warkot czołgów i samochodów oraz grubiańskie komendy hitlerowskie” – pisał Mikołaj Kunicki ps. Mucha w swoich wspomnieniach. „Oficerowie niemieccy zachęcali swoich żołnierzy tłumacząc im, że partyzanci nie mają czym strzelać, bo już parę dni toczą zacięte walki i amunicji mają bardzo mało, tak że koło godziny 9-10 będą sami oddawać się do niewoli, a Niemcy za kołnierze zaprowadzą ich do obozów koncentracyjnych. Jak widać, Niemcom przychodziły najrozmaitsze pomysły do głowy. My, partyzanci mieliśmy jedną myśl: bić się do ostatniej kropli krwi i zwyciężyć”.

„Hrubieszowskie stryjki konne chodzą często nieprzytomne”. A jednak w boju nie mieli sobie równych!

„Do Kamieńska (woj. łódzkie) oddział dostał się bez wypadków, Kamieńsk jak wymarły, trochę gruzu, ruin, pożary” — wspominał w 1940 r. anonimowy uczestnik „wypadu na Kamieńsk”, najsłynniejszej akcji strzelców konnych z Hrubieszowa (relacja została zamieszczona w jednym z konspiracyjnych wydawnictw). „Słychać głosy mowy niemieckiej, a więc są… rozmawiają ronty nocne (zapewne chodzi o straże). Jedna z grup podkrada się cicho… trochę szamotaniny, jęk, cisza… Podwórko, na nim czołgi, samochody, ciągniki, tabor zmotoryzowany — w głębi stodoła”.

"Dwa wiadra do pojenia trzystu cieląt". O trudnym życiu w czasach PRL-u na Zamojszczyźnie: na początku lat 80. ubiegłego wieku

„Miniony rok był w moim przekonaniu — przełomowy, uniknęliśmy wojny domowej. Możemy dziś spokojnie oczekiwać nadchodzącej zimy. Widmo głodu i chłodu już nam nie zagląda w oczy, jak to było w grudniu ubiegłego roku (...)” - oceniał Piotr Bochniak, pracownik zamojskiego „Metalplastu”. „Zapowiedź zawieszenia stanu wojennego w moim przekonaniu jest ryzykowna. Obawiam się, że społeczeństwo nasze jest jeszcze zbyt rozgorączkowane, że emocje biorą górę nad rozsądkiem (…) „Również reforma gospodarcza nie prędko jeszcze przyniesie oczekiwane efekty. Obecnie płace są tak ustawione, że brak motywacji do dobrej pracy. Stałe elementy płac stanowią antybodziec. Na przykład bardziej obecnie opłaci się chorować, niż uczciwie pracować”.

Wspomnienie o poecie. Dzisiaj rocznica wybuchu I wojny światowej

Jakiś czas temu dotarł do mnie wybór wierszy Georga Trakla w opracowaniu Jana Koprowskiego. On także napisał wstęp do tej cennej dla mnie publikacji z 1973 roku (długo tej książki szukałem). Czytamy w nim: „Po wybuchu wojny, w sierpniu 1914 roku (Georg Trakl) został zmobilizowany i w stopniu porucznika wyruszył z innsbrucką kolumną sanitarną na obszar przyfrontowy w ówczesnej Galicji. Po bitwie pod Gródkiem Jagiellońskim musiał opatrzyć 90 ciężko rannych, w warunkach prymitywnych i bez niczyjej pomocy. Było to dla niego wstrząsem tak wielkim, że próbował popełnić samobójstwo”.

"Ziemia jęczy od grzmotów armatnich, szyby pękają, domy dygocą". Początek Wielkiej Wojny we wspomnieniach kobiet

Były sympatyczkami różnych armii. Jednak w ich wspomnieniach można znaleźć współczucie dla wszystkich ofiar wojny, która w latach 1914–1918 przeorała Europę. Kobiety, które stworzyły te zapiski, nigdy się zapewne nie spotkały. Dzisiaj niewiele osób pamięta, o co tak naprawdę walczyły potężne, wielomilionowe armie. Nie pojmowało tego także wiele ówczesnych kobiet, które w powszechnym szaleństwie, panice, strachu, bezradności wobec przetaczającej się jak walec wojennej zawieruchy, potwornych strat – próbowały jednak zachować jakiś zdrowy rozsądek. Dlaczego? Skwitowała to w swoich zapiskach kilkunastoletnia Anna Kahan: „Dla mnie, wojna czy nie, życie jest drogocenne”.

Na pamiątkę zniesienia pańszczyzny w Królestwie Polskim. To jedno z najważniejszych wydarzeń w naszych dziejach!

Ten przedmiot wygląda jakby przez całe lata leżał w ziemi i był wraz z nią przewalany wielokrotnie pługiem. Być może stąd takie rysy i przetarcia. Materiał z którego został wykonany także nie jest zbyt trwały. Jest to prawdopodobnie cynk, chociaż takie medale pamiątkowe wykonywano też z cyny, ale też czasami wybijano w srebrze. Jakiś czas temu udało mi się kupić na targach staroci bardzo zniszczony, rosyjski medal upamiętniający uwłaszczenie chłopów – czyli tak naprawdę zniesienie pańszczyzny – w Królestwie Polskim.

Zamość został odznaczony Orderem Krzyża Grunwaldu III Klasy. Czy ktoś o tym jeszcze pamięta?

Gdy byłem jeszcze dzieciakiem, zdjęcie tego orderu widziałem w wielu miejscach. Jego reprodukcje można było zobaczyć na szkolnych gazetkach ściennych, a także w lokalnych gazetach czy książkach (np. na całej, jedynej kolorowej stronie albumu „Zamojszczyzna. Kronika walki i pracy 1939-1969). To Order Krzyża Grunwaldu III klasy. To wysokie odznaczenie zostało przyznane w 1946 roku… Zamościowi „za wkład w walce o wyzwolenie narodowe i społeczne”.

"Na cóż ci tyle piersi przeszytych kulami Panie?" Zbiór fotografii z czasów Wielkiej Wojny

Wojskowy transport przystanął w jednej z miejscowości. W pociągu znalazły się wagony pasażerskie oraz takie, w których – w czasach pokoju – przewożono zwykle przeróżne towary, bydło. Teraz jadą nimi niemieccy żołnierze: na front I wojny światowej. Na wagonach – gdy się dobrze przyjrzymy - widać różne, białe napisy. Jest też nazwa miasta „Magdeburg”. Z pociągu uśmiechają się żołnierze. Wyglądają na dość leciwych (może to zatem oddziały Landszturmu?), niektórzy mają małe kwiatki powpinane w mundury. Niżej stoją zadowoleni wojacy innych formacji. Jeden to chyba lotnik. Co ich tak ucieszyło?
  • 1 komentarz
  • Czytany: 947 razy

O dzielnym Mikołaju Kunickim ps. „Mucha”. W rocznicę jego śmierci

„Jeśli zdarzy się, że ktoś z Was Czytelnicy, znajdzie się kiedyś w Zamościu, niech zapyta o Mikołaja Kunickiego. - Kapitana? Partyzanta? - odpowiedzą Zamościanie. - „Muchę?”. I wskazują drogę do miejsca jego pracy lub mieszkania prywatnego. Bo wszyscy w Zamościu znają Kunickiego, wiedzą kim był w czasie okupacji hitlerowskiej, kim jest obecnie. Znają go z jego opowieści, które lubi snuć, znają go z wydanego po wojnie Pamiętnika”.

W czasie Wielkiej Wojny lub tuż po zakończeniu walk. Niezwykłe zdjęcia z Pchlego Targu w Zamościu

Ową piękną fotografię otrzymałem jakiś czas temu od jednego z kolekcjonerów na zamojskim Pchlim Targu. Z tyłu ktoś skreślił na niej kilka słów: po niemiecku. Wynika z nich – jeśli dobrze odczytaliśmy odręczne pismo - że zdjęcie wykonano w Baranowiczach (na dzisiejszej Białorusi). Jest ono częścią większego, bardzo ciekawego zbioru. To dwadzieścia zdjęć z lat 1916, 1917 i 1918.

Dziewczyna z potłuczonej porcelanki

Feliksa Gmitrowiczówna miała regularne rysy, duże oczy i gładko zaczesane włosy z trochę krnąbrną, krótko przyciętą grzywką. Na pewno podobała się okolicznym kawalerom. Teraz patrzy na fotografa z pogodnym zainteresowaniem.
  • 1 komentarz
  • Czytany: 4866 razy

Sutiejsk - grodzisko, które pobudza wyobraźnię

Warto się tam wybrać i zastanowić się nad naszą wspólną historią. Stary gród w Sąsiadce (dawny Sutiejsk) miał kiedyś wielkie znaczenie militarne i prestiżowe. Był także ważnym ośrodkiem handlowym na szlaku z Krakowa do Kijowa. Uważa się, że należał on do słynnych, wczesnośredniowiecznych Grodów Czerwieńskich, które były "przedmiotem ostrej rywalizacji" polsko-ruskiej. Na pewno ten niezwykły ośrodek miał związek z początkami polskiej państwowości.

Niepokojące zwyczaje praprzodków

Znalazcy myśleli, iż odkryli skarb. I tak było. Miał on jednak inny wymiar niż sobie początkowo wyobrażano... W 1930 r. na polu Michała Worobieja, gospodarza z miejscowości Miedniki (gmina Uchanie) wykopano coś dziwnego. Była to skrzynia wykonana z pięciu kamiennych płyt o grubości ok. 20 cm. Jak się potem okazało znalezisko miało kilka tysięcy lat!

Tresowany niedźwiadek z Czermna

Pochodzące z wykopalisk archeologicznych szczątki zwierzęce, są jednym z najważniejszych źródeł wiedzy o obyczajach... ludzi, którzy żyli m.in. w średniowiecznych miastach i osadach. To dotyczy także Czermna, potężnego grodu utożsamianego ze stolicą legendarnych „Grodów Czerwieńskich”. Podczas prac archeologicznych znaleziono tam jakiś czas temu niezwykły kieł niedźwiedzia. Warto o nim odpowiedzieć. Średniowiecznemu misiowi z Czermna zamocowano na kieł metalową pętlę, do której przytwierdzano powróz. Dzięki takiemu sposobowi „oprzęgania” niedźwiadek musiał być posłuszny człowiekowi (pociągnięcie sznura wywoływało u zwierzęcia ból). Z czasem ząb – wraz ze zwierzęciem – urósł, a od ucisku metalu się lekko zniekształcił. Stąd wiadomo, że pętla nie została założona np. po śmierci zwierzęcia.

Powrót do łona rodzicielki

Ten grób sprzed tysięcy lat odnaleziono w Strzyżowie. Nadal budzi grozę. Stary mężczyzna i młoda kobieta zostali pochowani w nim z głowami ułożonymi na południe, z twarzami zwróconymi do siebie. Szkielet mężczyzny miał zgięte kolana (prawe niemal pod brodą) i nienaturalnie ułożone biodra. Obok jego zgiętych nóg ułożono, jakby w nie wciśnięto, szczątki jeszcze jednej osoby. To 15-letnia dziewczynka. Jej szkielet był niekompletny, jak to określono ułożony "w układzie nieanatomicznym".
Subskrybuj to źródło RSS

Sekcje

Polecamy

ezamosc.pl

Reklama

Narzędzia

Follow Us