Skarby wydobyte z szaf i rodzinnych albumów. Sławomir Kugiel i jego niezwykła pasja
- Napisane przez Bogdan Nowak
- Skomentuj jako pierwszy!
- Czytany 67 razy
- Wydrukuj
Sławomir Kugiel. Fot. Bogdan Nowak
Czas jest nieubłagany
Sławomir Kugiel jest prawdziwą skarbnicą wiedzy o historii gminy Skierbieszów i całej Zamojszczyzny. Tak o sobie opowiadał w jednej z naszych rozmów: - Od zawsze interesowałem się historią. Moją pasją jest także fotografia. Mam kilka aparatów fotograficznych i przy różnych okazjach wykonuję zdjęcia. Uwieczniam na nich nasze uroczystości, wykonane w gminie inwestycje itd. Gromadzę też stare zdjęcia. Robię to od lat. Znajdują się one w zbiorach skierbieszowskiego Urzędu Gminy. To fascynujący materiał.
Jak narodziła się taka pasja? Sławomir Kugiel nie pochodzi z Zamojszczyzny. W Dębowcu (gm. Skierbieszów) urodziła się jednak jego żona – Teresa (z domu Stępniak). To dzięki niej zamieszkał w gminie Skierbieszów. Taki by początek.
- Pochodzę ze Śląska. Urodziłem się w Pyskowicach, niedaleko Gliwic. Szkołę Podstawową skończyłem natomiast w Katowicach. Potem los rzucał mnie w różne strony, bo np. studia (rolnicze) skończyłem w Lublinie – opowiadał Sławomir Kugiel. - W tym czasie poznałem przyszłą żonę. Wraz z nią osiedliśmy się na stałe w gminie Skierbieszów. I tam znalazłem zatrudnienie. W naszym UG pracowałem na różnych stanowiskach. Zaczynałem od geodezji, zajmowałem się też m.in. ewidencją gruntów. Przeszedłem przez różne stanowiska, aż zostałem sekretarzem, którym jestem od 20 lat.
Sławomir Kugiel bardzo szybko zainteresował się historią Zamojszczyzny i gminy Skierbieszów. To zaowocowało.
- Często rozmawiałem na ten temat m.in. z sołtysami i innymi mieszkańcami. Pokazywano mi też stare zdjęcia wydobyte z szaf, albumów i innych miejsc – opowiadał Sławomir Kugiel. - Zaczęło się od inwestycji. Bo dowiadywałem się z owych fotografii jaki był kiedyś przebieg miejscowych dróg, gruntów itd. A pierwsze zdjęcia archiwalne pokazał mi, jeśli dobrze pamiętam Piotr Pszenniak, nieżyjący już sołtys wsi Sady. Tak narodziła się moja fotograficzna, ale też archiwalna pasja. Bo zacząłem zdjęcia gromadzić.
Mieszkańcy gminy szybko się o tym dowiedzieli. Zaczęli przynosić do skierbieszowskiego Urzędu Gminy coraz więcej archiwalnych zdjęć. Powierzano je panu Sławomirowi. On je zwykle kopiował, a potem oddawał właścicielom.
- Właśnie to sobie uświadomiłem. Wiele osób, które przyniosło do mnie swoje zdjęcia już niestety nie żyje. Czas jest nieubłagany… Myślę, że gdyby ich nie dostarczyli do UG, duża część takich materiałów mogłaby po prostu przepaść – mówił Sławomir Kugiel. - Część zdjęć była umieszczana w Biuletynie Informacyjnym Urzędu Gminy Skierbieszów. Pojawiały się one tam na ostatniej stronie. Cały czas zachęcaliśmy też mieszkańców do takich działań. W piśmie regularnie pojawiała się informacja, iż osoby mające stare zdjęcia „dotyczące miejscowości wchodzących w skład gminy Skierbieszów” lub ukazujące codzienne życie mieszkańców, proszone są o ich udostępnienie.
Ów biuletyn na początku nosił nazwę „Ostoja”. Potem pismo zostało przekształcone i funkcjonowało jako gminny biuletyn informacyjny.
Fotografowie gminy Skierbieszów
- Ludzie traktowali tę inicjatywa to jako promocję swoich miejscowości. Pokazywali także na starych zdjęciach swoich przodków, znajomych itd. Cała akcja gromadzenia zdjęć stała się popularna – wspomina Sławomir Kugiel. - W sumie udało mi się zeskanować 1048 starych fotografii. Nie tylko. Gdy zacząłem gromadzić fotograficzne kopie, nie dysponowaliśmy jeszcze odpowiednim, dobrym skanerem.
Wykonywałem wówczas kserokopie. Ich jakość pozostawia dzisiaj wiele do życzenia. Coś jednak udało się utrwalić, wykonać dokumentację.
Urząd zgromadził także oryginały zdjęć. - Cały czas one do nas przybywają. Jakiś czas temu przyszedł do mnie młody człowiek z Łazisk. Powiedział, że sprzedaje dom i gospodarstwo rolne po rodzicach. I znalazł na strychu stare zdjęcia – opowiada sekretarz Sławomir Kugiel. - Dowiedział się, że ja zbieram dla UG archiwalne fotografie. Dlatego przyniósł je i zostawił. Dostałem całą paczkę. Takich podarunków otrzymaliśmy więcej. To niezwykły, cenny materiał.
Ofiarodawcy zostali skrzętnie opisani z imienia i nazwiska przez sekretarza gminy Skierbieszów. Kto jednak zdjęcia wykonał? Wiadomo, że część materiału dotyczącego głównie II wojny światowej została zrobiona przez Teodozję lub Wincentego Podolaków (600 ich zdjęć wydano dzięki wsparciu UG w obszernym albumie pt. „Skarb znaleziony na strychu”. Nakład wynosił 2 tysiące, co warto podkreślić: wszystkie książki także ofiarowano bezpłatnie mieszkańcom gminy).
Nie tylko oni uwieczniali okolicznych mieszkańców. Zdjęcia wykonywali także Tadeusz Szkamruk, Jan Adamczuk, Piotr Pszenniak, Wiesław Sędłak i m.in. Zygmunt Węcławik.
Dzięki nim powstał unikatowy zbiór. Owi fotografowie robili zdjęcia jeszcze przed II wojną światową, podczas okupacji, ale także m.in. w latach 50. i 60 ubiegłego wieku.
- W gminie Skierbieszów przed II wojną światową oraz po jej zakończeniu funkcjonowało pięciu, może sześciu fotografów, którzy wykonywali różne zdjęcia – mówił sekretarz Sławomir Kugiel. - Istnieją też zdjęcia, które ja nazywam okazjonalnymi. Ktoś z zewnątrz je wykonywał i zostawiał odbitki rodzinie. Często byli to przyjezdni fotografowie np. z miasta.
Sławomir Kugiel podczas jednego ze spotkań długo pokazywał nam archiwalne zdjęcia ze zgromadzonych zbiorów. O każdym z nich mógłby opowiadać godzinami. Wieloma się wprost zachwycał.
Strzechy, malownicze drogi, konne banderie
- Pan zobaczy, góra sadowiańska na tym zdjęciu nawet nie jest jeszcze porośnięta drzewami. A tam są obecnie drzewa: 40 może 50-letnie – opowiadał. - Tutaj Jarmark Kiliana od Wieśka Sędłaka. Na tych fotografiach mamy koniec lat 60. lub początek 70. ubiegłego wieku. Na tym zdjęciu widać jeszcze starorzecze, tam gdzie był magazyn GS, za mostem. Wiele, wiele ciekawych rzeczy: zabudowania kryte strzechą, uroczystości, konna banderia, kompania przedwojennego wojska, drużyna strzelecka działająca wiele lat temu w Skierbieszowie, POM z lat 60. ubiegłego wieku… Czuję ogromną satysfakcję z tego, że udało się ten zbiór zgromadzić. I przede wszystkim zachować.
A po chwili dodał. - Pamiętam jeszcze strzechy, kosy, tzw. dziesiątki na polach czy jarmarki zwierzęce w Skierbieszowie, które były ogromne. Nasza młodzież nigdy tego nie widziała. To co dla nas było codziennym życiem, dla nich to zamierzchłe czasy – podkreślał Sławomir Kugiel. - Jednak więź z przeszłością istnieje. Jest ważna... My, jako samorządowcy, chcielibyśmy jak najwięcej dla gminy zrobić. To także podkreśla nasz wójt Stanisław Sokal przy każdej okazji. Powstają nowe drogi, chodniki, remontowane są świetlice. I to nas cieszy, stanowi sens pracy urzędnika. Ale pamięć o przeszłości, która często była przecież w naszej gminie trudna czy wręcz tragiczna, jest naszym obowiązkiem.
W 2024 roku zgromadzone przez Sławomira Kugla zdjęcia zostały wydane przez Urząd Gminy w Skierbieszowie w albumie pt. „Zwykłe historie. Fotograficzny portret gminy Skierbieszów” w nakładzie 2 tys. egzemplarzy. Nasza książka (powstała także we współpracy z Adamem Gąsianowskim, właścicielem Muzeum Fotografii w Zamościu) została następnie rozdana okolicznym mieszkańcom oraz ludziom zainteresowanym historią tego malowniczego zakątka Polski. Bezcenne wsparcie od Sławomira Kugla oraz Stanisława Sokala, wójta gminy Skierbieszów i Stanisława Jędrusiny – jego zastępcy otrzymaliśmy także przy okazji innych publikacji (w sumie to cztery książki).
Podczas spotkania promującego album „Zwykłe historie” w skierbieszowskim GOK miałem zaszczyt przebywać na scenie obok Pana Sławka oraz Adasia Gąsianowskiego. Opowiadaliśmy o kulisach powstania publikacji. Tak naprawdę to jednak mówił Pan Sławek, a my wszyscy słuchaliśmy jak zaczarowani.
W jego opowieści była bowiem pasja, wiedza, lokalna historia widziana z wielu perspektyw, wspomnienia o ludziach, których spotkał na swojej samorządowej drodze. Cały, nie tylko skierbieszowski świat. Właściwie, po jego wystąpieniu, niewiele mieliśmy już do dodania…
Wspólnie z miejscowym Gminnym Ośrodkiem Kultury zorganizowaliśmy także wystawę archiwalnych zdjęć wykonanych podczas II wojny światowej przez Teodozję i Wincentego Podolaków. Odbyła się w Zamościu (w Muzeum Fotografii), a potem w Skierbieszowie.
Rozmowy w kolejce po autograf
Ta opowieść ma dalszy ciąg. W niedzielę (15 listopada) spotkaliśmy się podczas promocji albumu „Gmina Skierbieszów. Przyroda, historia, kultura” w skierbieszowskim GOK. To kolejna publikacja tego samorządu, której głównym sprawcą, koordynatorem, redaktorem (i autorem tekstów) jest Krzysztof Wojciechowski. Omawialiśmy wówczas ze Stanisławem Sokalem, Stanisławem Jędrusiną i Sławomirem Kuglem – stojąc w długiej kolejce po autograf od Pana Krzysztofa – projekt kolejnego albumu.
Na razie jest dość mglisty. Coś jednak ustaliliśmy. Tym razem publikacja będzie poświęcony życiu mieszkańców Skierbieszowa w czasach PRL-u. Oczywiście Pan Sławomir zgromadził już wiele pięknych zdjęć, które mogą taką książkową opowieść zilustrować.
Jest szansa, że publikacja ukaże się w 2027 roku lub trochę później. Jeśli takie zadanie zostanie mi powierzone, zrobię wszystko, żeby mu sprostać. Gdy ma się takie wsparcie na wielu poziomach (także merytorycznym), wszystko może się udać. I się udaje!
Nie są to jednak łatwe zadania. Podam przykład. Moją ostatnią książkę oddałem do Urzędu Gminy w roboczym maszynopisie, jeszcze przed korektą, bo tak się umówiliśmy. Dyskutowaliśmy potem jaki powinien być jej ostateczny kształt. Wydawca ma do tego prawo. Tekst został przeczytany przez kilka osób, a potem zastanawialiśmy się wspólnie np. jak daleko książka „Za drutami. Z archiwum ludzkich wspomnień” powinna sięgać w czasy PRL.
Nie tylko to było ważne. Układ książki jest dość nieoczywisty. Przypomina długą rozmowę (lub rzekę), która zatacza kręgi, jedne opowieści wchodzą w drugie, mieszają się, czasami jakby wręcz prowadzą główną narrację na manowce. To tak jakbyśmy co chwilę szli dwa kroki do przodu, ale zaraz cofali się lub wędrowali w bok, po to by znów ruszyć do przodu (tego typu sposobu narracji nauczyłem się z ukochanej prozy Wiesława Myśliwskiego: w taki sposób też wspominają i rozmawiają ze sobą ludzie, tak prowadzili mnie swoimi opowieściami Świadkowie Historii).
W pewnym momencie miałem jednak wątpliwości czy to jest rozwiązanie rozsądne, zrozumiałe. Dyskusja trwała trochę czasu. Na koniec Pan Sławek powiedział jedno krótkie zdanie: - Jest w porządku. Ta opinia była dla mnie decydująca. Efekt? Książka ukazała się i została ciepło przyjęta przez Czytelników (ostatnio odbył się nawet jej dodruk).
Podobnie jest z profilem „Werwolf 43. Wojenna Zamojszczyzna” w mediach społecznościowych, który od miesiąca prowadzę z Tomaszem Tomczewskim. Ta strona także zaczęła trochę – znów przede wszystkim dzięki Czytelnikom – żyć własnym życiem, podążać w rożne kierunki. Nie zawsze wprost związane z II wojną światową. Zapytałem więc Pana Sławka stojąc w owej kolejce po autograf: co o tym przedsięwzięciu myśli? Odparł: - Czytam, jest dobrze.