Reklama

Niepiśmienna włościanka w warszawskim Hotelu Wiedeńskim. Jakie były losy Rozalii Jaryło ze Zdziłowic-Adoliny?

fot. Bogdan Nowak fot. Bogdan Nowak
Zamojski Pchli Targ to miejsce, gdzie można znaleźć prawdziwe, historyczne perełki, często po okazyjnych cenach. To wydarzenie odbywa się raz w miesiącu, w niedzielę – więc warto różne pudełka, szpargały i rzeczy wystawione na stoiskach przeglądać powoli, niespiesznie. W takim rytmie toczy się też wiele, bardzo ciekawych rozmów. W ostatnią niedzielę również się tam wybraliśmy (dokładnie do hali tenisowej OSiR w Zamościu). Szukaliśmy głównie zdjęć z czasów I i II wojny światowej. Natknęliśmy się na coś innego. To m.in. rosyjski paszport wydany na początku XX wieku. Co ten dokument może dzisiaj powiedzieć o kobiecie do której kiedyś należał?

Nie jest to nasze pierwsze tego typu znalezisko na zamojskim Pchlim Targu. Unikatowy, cenny (także przez swoją ulotność) „paszport okupacyjny” (który należy chyba też traktować jako ówczesny „dowód osobisty”) także udało nam się wyszperać jakiś czas temu wśród staroci. Został wystawiony w 1915 roku w Sosnowicach.

Unikatowe paszporty na straganach

To wieś położona dzisiaj w województwie małopolskim (w gminie Brzeźnica): na Pogórzu Wielickim. Można tam podobno nadal oglądać pochodzący z XVI wieku, drewniany kościół filialny pod wezwaniem Imienia Najświętszej Marii Panny. Być może tam modlił się co niedziela Mikołaj Sadurczyk.

Gdy wystawiono mu paszport miał już 61 lat (mieszkał chyba w pobliskiej wsi Węgrzyniec, chociaż z odręcznych zawijasów w dokumencie może też wynikać coś innego). Mężczyznę widać na malutkim, okrągłym zdjęciu w kolorze sepii. Ma tam siwe włosy i skronie, biały kołnierzyk, sporo zmarszczek i bruzd na twarzy. Z dokumentu dowiadujemy się jednak, iż nie posiadał „znamion szczególnych”. Na starym zdjęciu patrzy przed siebie w skupieniu.

Ów paszport nosi numer 28 853. Jak czytamy na jego pierwszej stronie, był po przekroczeniu granicy ważny jedynie w połączeniu z osobną przepustką. Wygląda na to, że Mikołajowi udało się ją zdobyć tylko raz – w marcu 1918 roku, o czym świadczy odpowiedni wpis.

Ów ciekawy dokument... dodatkowo wyczulił naszą czujność szperacza. Na ostatnim, niedzielnym Pchlim Targu przejrzeliśmy na jednym ze stoisk kilka albumów z pożółkłymi zdjęciami, kartami pocztowymi, różnymi dokumentami i szpargałami.

Naszą uwagę zwrócił jednak pewien poszarzały, niepozorny dokument. Była to książeczka paszportowa należąca do niepiśmiennej chłopki (co zaznaczono w odpowiednich rubrykach): Rozalii Jaryło.

Jej życiorys można uznać raczej za dość typowy, co nie znaczy, iż nie jest ciekawy, wręcz fascynujący. Co można ustalić na podstawie jej paszportu sprzed ponad wieku?

Włościanka w hotelu Rozalia Jaryło była córką Jana. Urodziła się 28 lipca 1861 roku (według kalendarza gregoriańskiego, czyli w tzw. „nowym stylu” był to 9 sierpnia 1861 r). Dziecko zapisano do ksiąg ludności wsi Zdzisławice-Adolina w ówczesnej gminie Kocudza: w powiecie biłgorajskim Guberni Lubelskiej. Rozalia miała pochodzenie chłopskie, a wyznanie rzymskokatolickie.

15 stycznia 1904 roku, czyli w chwili wydania dokumentu była niezamężna (panna). Nie miała też dzieci. Jak wówczas kobieta wyglądała? Jej wzrost określono jako średni, miała włosy w kolorze ciemny blond, bez znaków szczególnych.

Co ciekawe, można prześledzić losy tej kobiety na przestrzeni kilkudziesięciu lat, czyli w latach 1861-1915! Na podstawie paszportu (podpisanego przez wójta gminy Kocudza i gminnego pisarza) kobieta zdobyła prawo do opuszczenia stałego miejsca zamieszkania w wieku 42 lat. Dokąd wyruszyła? Mogą o tym świadczyć pieczęcie zamieszczone w dokumencie.

Jeśli udało nam się dobrze odczytać, pomiędzy 3 i 22 maja 1907 roku (miała wówczas 45 lat) przebywała w Lublinie. Zostało to odnotowane przez ówczesny Zarząd Policyjny. W tym mieście przebywała również w dniach 28 września – 11 października 1907 r. Natomiast w lipcu i sierpniu 1912 roku (w sumie przez około dwa tygodnie) przebywała w Kazimierzu Dolnym.

Następna adnotacja jest niezwykle interesująca. W dniach 28 sierpnia – 10 września 1912 roku kobieta mieszkała w Warszawie. Była zameldowana w klasycystycznym Hotelu „Wiedeńskim” przy ul. Marszałkowskiej 102, w pokoju nr 14. W samym centrum miasta. Ów hotel został wybudowany około 1845 przez Gustawa Wiśniewskiego. W początkowym okresie, nawiązywał do pobliskiego Dworca Wiedeńskiego, będącego własnością Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej. Kilka miesięcy przed wybuchem wojny w 1939 zmienił swoją funkcję – stał się siedzibą centrali handlowej „102 Polskie Źródła Zakupów”. Budynek uległ całkowitemu zniszczeniu w czasie powstania warszawskiego.

Co mogło być powodem wyjazdu do tego hotelu? Czy możliwe, iż Rozalia wybrała się tam wówczas po prostu (jako chłopka, kobieta niezamężna i niepiśmienna) w celach turystycznych? A może była u kogoś w tym czasie na służbie? Może poszukiwała pracy? Trudno to teraz rozstrzygnąć.

Czy to typowy los?

W każdym razie 19 września 1912 była już w Lublinie. Jak można wywnioskować z dokumentu, została wówczas zatrudniona w Szpitalu św. Wincentego à Paulo (ul. Poczętkowska 16, ob. ul. Staszica 16). Wynika to z adnotacji podpisanej przez nadzorcę owego szpitala. Wiadomo także, że w maju i czerwcu 1915 roku (nadal?) przebywała pod adresem szpitalnym.

Niestety w książeczce paszportowej nie ma zdjęcia Rozalii. Na podstawie suchych, zatartych zapisków czy pieczęci trudno dowiedzieć się jakie były jej myśli, motywacje działań, losy jej rodziny itd. Kiedy, gdzie i w jakich okolicznościach zmarła. Jednak i tak można uznać, że kobieta jest w pewnym sensie uprzywilejowana.

Paszport pozwolił na odtworzenie części jej losów. Być może w różnych księgach urzędowych, starych zapiskach parafialnych (coraz częściej zresztą dygitalizowanych i zamieszczanych w Internecie) czy innych dokumentach udałoby się ustalić o wiele więcej. Kto wie, może żyją też członkowie jej rodziny. Może ktoś pokusi się o opisanie jej dalszych losów. Może zresztą my kiedyś podejmiemy się takiego „śledztwa”. Pozostają też pytania. Czy jej losy były w tamtych czasach typowe? Kobieta była mobilna, przedsiębiorcza, co nie musiało być przecież w tych czasach normą.

Na pewno przeżyła też I wojnę światową o czym świadczy urzędowy – niestety bardzo zatarty wpis – na ostatniej stronie jej książeczki paszportowej. Są tam napisy polskie oraz urwana data 192.. Zatem adnotację wydano już w latach 20. XX wieku, w odrodzonej Polsce.

Pożółkły dokument jest ciekawy, unikatowy. Na pewno skłania do wielu przemyśleń...

Skomentuj

- Treść komentarza powinna być związana z tematem artykułu.
- Komentarze naruszające netykietę będą usuwane.
- Portal ezamosc.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść komentarzy.
- Użytkownik publikując komentarze reprezentuje własne poglądy i opinie, biorąc pełną odpowiedzialność karną i cywilną za publikowane treści.
- Pola wymagane są oznaczone *
- Twój adres email nie będzie opublikowany
- Korzystając z opcji 'komentarz', akceptujesz zasady regulaminu i politykę prywatności.
- Aby dodać komentarz, musisz zaznaczyć pole "Nie jestem robotem", tym samym potwierdzasz, że akceptujesz zasady regulaminu

Powrót na górę

Sekcje

Polecamy

ezamosc.pl

Reklama

Narzędzia

Follow Us