Drugie życie starych fotografii. Fundacja „Obywatelski Wschód” zaprasza na wyjątkową podróż do Zamościa sprzed pół wieku

Fundacja „Obywatelski Wschód” zaprasza w najbliższy piątek 14 sierpnia (godz. 17) na wyjątkową podróż do Zamościa sprzed pół wieku, miasta, które było jednym wielkim placem budowy. Będzie to podróż w ramach wydarzenia „Niedokończona odbudowa. Jak rozkwit i upadek dekady Gierka odcisnęły ślad w historii Zamościa”. Zadanie to zostało dofinansowane ze środków Muzeum Historii Polski w Warszawie w ramach programu „Patriotyzm Jutra”.

Gdy Zamość stał się wielkim placem budowy
Projekt poświęcony jest jednemu z najważniejszych okresów w powojennej historii Zamościa. To czas wielkiej rewaloryzacji zamojskiego Starego Miasta oraz przemianom, jakie zachodziły w mieście i regionie w latach 70. i 80. XX wieku. Prowadzone od lat 60. prace konserwatorskie nabrały tempa po wizycie Edwarda Gierka i Piotra Jaroszewicza w 1974 roku. Wówczas przyjęto szeroki program odnowy zespołu staromiejskiego, angażując projektantów, konserwatorów, ekipy budowlane z całego kraju oraz młodzież OHP. Skala przedsięwzięcia była ogromna.

– W ramach projektu chcemy ocalić, udokumentować, upamiętnić i przekazać szerokiemu gronu odbiorców przechowywaną w szufladach i rodzinnych zbiorach Zamościan, a także zachowaną we wspomnieniach historię związaną z rewaloryzacją Starego Miasta w Zamościu w latach 70. i 80. XX wieku oraz z przygotowaniami do jubileuszu 400-lecia oraz centralnych dożynek w 1980 roku – mówi Anna Rudy, prezes Fundacji „Obywatelski Wschód”.

Przez ostatnie dwa miesiące członkowie Fundacji docierali do mieszkańców, którzy otwierali rodzinne albumy i domowe archiwa, udostępniając często niepublikowane fotografie oraz wspomnienia. Wiele z nich to istne perełki, które zostaną pokazane szerokiemu gonu odbiorców po raz pierwszy.

Dzięki temu udało się stworzyć wyjątkowe społeczne archiwum dokumentujące czasy, gdy Zamość był wielkim placem budowy. I właśnie te unikatowe fotografie okraszone opowieściami i wspomnieniami zostaną pokazane podczas wydarzenia.

Nie tylko zabytki, ale także codzienne życie
Organizatorzy chcą pokazać nie tylko odnowione kamienice i zabytki, ale również ludzi oraz codzienność tamtych lat. Projekt uwzględnia więc nie tylko historię rewaloryzacji zabytków, lecz także społeczne, polityczne i codzienne doświadczenie tamtego czasu: wykwaterowania mieszkańców, czyny społeczne, obecność ogólnopolskich ekip, atmosferę wielkiej przebudowy oraz jej niedokończony charakter. To właśnie te procesy, zachowane w rodzinnych fotografiach i wspomnieniach, stanowią klucz do opowiedzenia najnowszej historii Zamościa. Fundacja stworzyła z nich opowieść o mieście, które z wielkiego placu budowy stało się perłą wpisaną na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Ważnym elementem projektu jest również przypomnienie postaci Jana Zamoyskiego, ostatniego ordynata i potomka założyciela miasta, którego powrót do Zamościa oraz udział w obchodach 400-lecia miasta stanowi ważny symbol tamtego okresu. Do projektu włączona została także społeczność gminy Ulhówek. W latach 70. i 80. wielu jej mieszkańców pracowało w Państwowych Gospodarstwach Rolnych i kombinatach rolnych dawnego województwa zamojskiego. Zachowane fotografie i wspomnienia są cennym uzupełnieniem opowieści o tamtej epoce.

Wystawa, spacer i multimedialna podróż w czasie
Wydarzenie rozpocznie się w Muzeum Starej Fotografii i Starych Aparatów Fotograficznych (ul. Staszica 15) i w podwórku przy ul. Żeromskiego 22. Na uczestników wydarzenia czeka bogaty program. Rozpocznie go otwarcie wystawy fotografii dokumentujących renowację Starego Miasta oraz życie mieszkańców Zamościa w latach 70. i 80. XX wieku.

Następnie przewidziano spacer historyczny po Starym Mieście śladami wielkiej odbudowy, który zakończy się w Pałacu Zamoyskich. Tam zaplanowano pokaz multimedialny oraz prelekcję dyrektora Archiwum Państwowego w Zamościu Jakuba Żygawskiego pt. „Niespełnione nadzieje. Pięć minut Zamościa w epoce Gierka”.

– Chcemy pokazać historię w sposób nowoczesny i atrakcyjny także dla młodszych pokoleń. Finałem spaceru będzie spotkanie w Pałacu Zamoyskich. Zaprezentujemy tam edukacyjną, cyfrową rekonstrukcję starych klisz i zdjęć w postaci „ożywionych fotografii”, wysłuchamy ekspertów oraz wspomnień mieszkańców, którzy pamiętają czasy wielkiej przebudowy Zamościa – zapowiada Ewa Stępniak, przewodnicząca Rady Fundacji „Obywatelski Wschód”.

Na uczestników czekać będą również bezpłatne katalogi wystawy, okolicznościowe pocztówki, a dla dzieci ze Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w Zamościu – zeszyty edukacyjne.

Projekt będzie żył także po zakończeniu wydarzenia
Efekty projektu nie zakończą się wraz z wystawą. Na stronie internetowej Fundacji powstanie specjalna podstrona, na której opublikowanych zostanie około 600 archiwalnych fotografii wraz z opisami. Wydane zostaną także katalog, okolicznościowe pocztówki oraz zeszyty edukacyjne. Finałem projektu będą lekcje muzealne dla uczniów zamojskich liceów.

Partnerami przedsięwzięcia są: Archiwum Państwowe w Zamościu, Stowarzyszenie Kultura dla Zamościa, Zamojski Uniwersytet Trzeciego Wieku, I Liceum Ogólnokształcące im. Jana Zamoyskiego w Zamościu, III Liceum Ogólnokształcące im. Cypriana Kamila Norwida w Zamościu oraz Gmina Ulhówek.


Wielka odbudowa Zamościa w latach. Fot. Marcin Zamoyski

Budowa hotelu „Renesans”, widok od ul. Greckiej, 1967 r.
Fot. Stanisław Orłowski / Archiwum Państwowe w Zamościu.

Mieszkańcy Zamościa przy Starej Bramie Lwowskiej podczas obchodów 1 Maja, l. 60. XX w.
Fot. Tadeusz Pogódź / Archiwum Państwowe w Zamościu